محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )

49

قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )

قسم پنجم در احتباس و استفراغ يعنى در بازداشتن و برآوردن ليكن احتباس پس سواى اين نيست كه باشد بشدت ماسكه يا ضعف قوّت هاضمه و دافعه و تنگى مجارى باشد و يا غلطت ماده يا كثرت آن يا لزوجت او يا عدم احساس بر حاجت و برگشتن طبيعت به طرف ديگر و ليكن - استفراغ جز اين نيست كه مىباشد ضد آنچه ذكر كرديم - قسم ششم در احداث نفسانيه يعنى عوارض نفسانيه پس از ان بعضى امور نفسانى كه حركت مىدهد حرارت را طرف خارج بدن ليكن دفعته مانند غضب و خوشى يا اندك‌اندك مانند لذائيذ و بعضى از آن آنچه حركت دهد حرارت را طرف داخل بدن يك بار مانند خوف و يا آهسته‌آهسته مانند حزن و بعضى از ان اينكه حركت مىدهد حرارت را يك بار طرف داخل و بار ديگر طرف خارج مانند غصه هرگاه كه باشد با ترس فصل سويمين در اسباب ممرضه يعنى اسباب‌ها كه مرض پيدا كند و منقسم مىشود به طرف سه